Bez prawdy o Wołyniu nie zbuduje się pojednania.

Tytuł ten odnosi się wprawdzie do całych naszych Kresów Wschodnich, lecz Wołyń jest czymś wyjątkowym. Wyjątkowym z kilku powodów. Otóż dzisiaj 15.01.2016 roku mija 72 rocznica rozpoczęcia Akcji „Burza”. Realizacja całego planu „Burza” miała początek właśnie na Wołyniu, 15 stycznia 1944 roku. Przystąpiła do niej 27 Wołyńska Dywizja Piechoty Armii Krajowej (27 DP AK) specjalnie utworzona w tym celu. Celem tej akcji była walka militarna z niemieckim okupantem i jednoczesne wskazanie Sowietom, że na terenach Polski w granicach sprzed 1939 gospodarzami są Polacy, uznający władzę Rządu Emigracyjnego. Zgrupowanie to tworzyło 6 tysięcy żołnierzy, Wołyniaków, Kresowian, udział Polaków z Polski centralnej to 20 osób. Oprócz działań wojennych przeciwko Niemcom, dywizja ta walczyła z Ukraińską Powstańczą Armią i często była jedynym ratunkiem dla cywilnej ludności polskiej przed zagładą ze strony UPA. W lipcu 1944 r . Sowieci rozbrajają 27 DP AK, wielu żołnierzy z tej dywizji rozstrzeliwują, resztę wywożą na Syberię lub wcielają do Armii Berlinga. Świadkiem tego jest jeden z dzisiaj

najbardziej znanych Żołnierzy Wyklętych Józef Franczak ps. Lalek. Tak właśnie Wołyniacy jako pierwsi przekonują się, ile warte jest słowo sojusznika naszych

sojuszników. Wołyń to także pierwsze województwo II Rzeczypospolitej w którym granice 17 września 1939 przekraczają Sowiety. Korpus Ochrony Pogranicza Sarny stawia zacięty opór sowieckiej dywizji, walczy do ostaniego naboju. Natychmiast zawiązuje się antysowiecka podziemna konspiracja, lecz ta przy czynnej pomocy mniejszości narodowych ukraińskiej i żydowskiej zostaje rozbita przez NKWD. Tysiące rodzin wołyńskich stają się ofiarami sowieckich deportacji. Dla wielu żołnierzy WP pochodzących z Wołynia ostatnią stacją jest Katyń. Po napaści Rzeszy Niemieckiej w 1941 r. na Związek Sowiecki Kresy Wschodnie doznają terroru ze strony Niemców i wspierających ich Ukraińców a w szczególności Ukraińskiej Policji Pomocniczej. Ukraińska Policja w 1942 r. aktywnie uczestniczy w zagładzie Żydów na Kresach. Apogeum Ludobójstwa to Wołyń 11 lipca 1943 kiedy to w Krwawą Niedzielę członkowie OUN i UPA oraz wspierająca ich czerń napada na dziesiątki wsi i osad mordując bezlitośnie Polaków. Giną kobiety, dzieci , starcy, mężczyżni, całe rodziny zebrane podczas niedzielnego nabożeństwa, wraz z nimi kapłani. Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów i jej zbrojne ramię Ukraińska Armia Powstańcza w myśl idei Dymytro Dońcowa chce zbudować Ukrainę czystą jakszklanka wody. Aby ten cel osiągnąć dopuszczają się zbrodni niesłychanej, GENOCIDUM ATROX, czyli ludobójstwo starszliwe, dzikie, okrutne. Fala bestwialstwa rozlewa się z Wołynia na całe tereny, które Ukraińcy uważają za swoje etnicznie. Podkreślić należy, że wielu Ukraińców nie godzi się z tym co spotyka ich polskich, ormiańskich, żydowskich, czy czeskich sąsiadów i dzieli ich los ginąc razem z nimi.

Doświadczenia z Wołynia mają wpływ na późniejsze wypadki na terenie Małopolski Wschodniej.
Polska obrona przed działaniami ze strony UPA jest bardziej zdecydowana, nakręca się spirala nienawiści, dochodzi do akcji odwetowych, akcji zapobiegawczych w których giną także kobiety i dzieci. Z problemem ukraińskich dążeń do stworzenia państwa według Dekalogu Ukraińskiego Nacjonalisty na terenach pozostawionych Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej uporano się dopiero w 1947 r. po przeprowadzeniu tzw. Akcji „Wisła”.
Bez budowania relacji opartych na prawdzie historycznej nie ma najmniejszych możliwości na jakiekolwiek pojednanie. Każda próba relacji między narodami prowadzona według poprawności politycznej musi upaść po konfrontacji z faktami historycznymi.

Dariusz Butyrowski